Maharashtra Scholarship 2026-27: महाराष्ट्रातील शाळा आणि कॉलेजमध्ये शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी एक आनंदाची बातमी आहे. महाराष्ट्र शासन आणि केंद्र सरकारकडून विद्यार्थ्यांसाठी विविध शिष्यवृत्ती योजना राबवल्या जातात. या योजनांच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांना शिक्षणासाठी आर्थिक मदत दिली जाते.

विशेष म्हणजे SC, ST, OBC, VJNT, SBC, Open, EWS तसेच अल्पसंख्याक आणि दिव्यांग विद्यार्थ्यांसाठी वेगवेगळ्या शिष्यवृत्ती योजना उपलब्ध आहेत. या योजनांमध्ये विद्यार्थ्यांना शिक्षण शुल्क, परीक्षा शुल्क, वसतिगृह खर्च आणि निर्वाह भत्त्यासाठी आर्थिक मदत मिळू शकते.

अनेक विद्यार्थ्यांना आपल्या प्रवर्गानुसार कोणती शिष्यवृत्ती मिळते, त्यासाठी कोणती कागदपत्रे लागतात आणि अर्ज कुठे करायचा याची माहिती नसते. त्यामुळे या लेखात आपण विद्यार्थ्यांसाठी उपलब्ध असलेल्या महत्त्वाच्या शिष्यवृत्ती योजना, पात्रता, मिळणारे फायदे आणि अर्ज प्रक्रिया जाणून घेणार आहोत.

1. SC विद्यार्थ्यांसाठी शिष्यवृत्ती योजना

अनुसूचित जाती (SC) प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांसाठी महाराष्ट्र शासन आणि केंद्र सरकारकडून विविध शिष्यवृत्ती योजना राबवल्या जातात.

1. Government of India Post Matric Scholarship

पात्रता:

• विद्यार्थी SC प्रवर्गातील असावा.
• 10 वी उत्तीर्ण झाल्यानंतर पुढील शिक्षण घेत असावा.
• 11 वी, 12 वी, ITI, डिप्लोमा, पदवी किंवा पदव्युत्तर शिक्षण घेणारे विद्यार्थी अर्ज करू शकतात.
• कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न साधारणतः ₹2.50 लाखांपर्यंत असावे.

मिळणारे फायदे:

• शिक्षण शुल्काची प्रतिपूर्ती.
• परीक्षा शुल्काची प्रतिपूर्ती.
• अभ्यासक्रमानुसार निर्वाह भत्ता.
• वसतिगृहात राहणाऱ्या विद्यार्थ्यांना अतिरिक्त भत्ता.

2. SC Freeship Scholarship

SC प्रवर्गातील पात्र विद्यार्थ्यांना शिक्षण शुल्क आणि परीक्षा शुल्काची प्रतिपूर्ती मिळू शकते. यासाठी संबंधित अभ्यासक्रम, उत्पन्न आणि इतर सरकारी अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे.

3. Top Class Education Scheme for SC Students

SC प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षणासाठी आर्थिक मदत देणारी ही केंद्र सरकारची योजना आहे.

पात्रता:

• SC प्रवर्गातील विद्यार्थी.
• 12 वी नंतर उच्च शिक्षण घेणारे विद्यार्थी.
• केंद्र सरकारने निश्चित केलेल्या पात्र संस्थांमध्ये प्रवेश घेतलेला असावा.
• उत्पन्न आणि इतर पात्रता निकष पूर्ण करणे आवश्यक.

लाभ:

• शिक्षण शुल्कासाठी मदत.
• निर्वाह खर्च.
• पुस्तके आणि संगणकासाठी नियमानुसार आर्थिक मदत.

अधिकृत वेबसाइट: https://socialjustice.gov.in/schemes

2. ST विद्यार्थ्यांसाठी शिष्यवृत्ती योजना

अनुसूचित जमाती (ST) प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांसाठी आदिवासी विकास विभागामार्फत विविध योजना राबवल्या जातात.

1. ST Post Matric Scholarship

पात्रता:

• विद्यार्थी ST प्रवर्गातील असावा.
• 10 वी नंतरचे शिक्षण घेत असावा.
• ITI, डिप्लोमा, पदवी आणि पदव्युत्तर अभ्यासक्रमांचे विद्यार्थी अर्ज करू शकतात.
• कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न साधारणतः ₹2.50 लाखांपर्यंत असावे.

लाभ:

• शिक्षण शुल्क.
• परीक्षा शुल्क.
• निर्वाह भत्ता.
• वसतिगृह खर्चासाठी मदत.

2. ST Freeship

ST प्रवर्गातील पात्र विद्यार्थ्यांना शिक्षण शुल्क आणि परीक्षा शुल्काची प्रतिपूर्ती मिळू शकते.

3. Vocational Education Fee Reimbursement

ITI आणि इतर पात्र व्यावसायिक अभ्यासक्रम करणाऱ्या विद्यार्थ्यांना प्रशिक्षण शुल्कासाठी आर्थिक मदत मिळू शकते.

अधिकृत वेबसाइट: https://tribal.nic.in/ScholarshiP.aspx

3. OBC विद्यार्थ्यांसाठी शिष्यवृत्ती योजना

OBC प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांसाठी महाराष्ट्र शासनाच्या इतर मागास बहुजन कल्याण विभागामार्फत अनेक योजना राबवल्या जातात.

1. Post Matric Scholarship to OBC Students

पात्रता:

• OBC प्रवर्गातील विद्यार्थी.
• 10 वी नंतर शिक्षण घेणारे विद्यार्थी.
• 11 वी, 12 वी, ITI, डिप्लोमा, पदवी आणि पदव्युत्तर विद्यार्थी.
• संबंधित योजनेची उत्पन्न मर्यादा पूर्ण करणारे विद्यार्थी.

लाभ:

• शिक्षण शुल्क.
• परीक्षा शुल्क.
• निर्वाह भत्ता.
• वसतिगृहात राहणाऱ्या विद्यार्थ्यांना अतिरिक्त मदत.

2. Tuition Fees and Examination Fees to OBC Students

या योजनेअंतर्गत पात्र OBC विद्यार्थ्यांना शिक्षण शुल्क आणि परीक्षा शुल्काची प्रतिपूर्ती मिळू शकते.

3. OBC मुलींसाठी शिष्यवृत्ती

OBC प्रवर्गातील पात्र मुलींना व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी शिक्षण शुल्क आणि परीक्षा शुल्कामध्ये सवलतीचा लाभ मिळू शकतो.

अर्ज वेबसाइट: https://mahadbt2.maharashtra.gov.in/

4. VJNT विद्यार्थ्यांसाठी शिष्यवृत्ती योजना

विमुक्त जाती आणि भटक्या जमाती (VJNT) प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांसाठी खालील योजना उपलब्ध आहेत.

1. Post Matric Scholarship to VJNT Students

पात्रता:

• VJNT प्रवर्गातील विद्यार्थी.
• 10 वी नंतर शिक्षण घेणारे विद्यार्थी.
• पात्र कॉलेजमध्ये प्रवेश घेतलेला असावा.

लाभ:

• शिक्षण शुल्क.
• परीक्षा शुल्क.
• निर्वाह भत्ता.
• वसतिगृह खर्चासाठी मदत.

2. VJNT Tuition Fee and Examination Fee

पात्र विद्यार्थ्यांना शिक्षण शुल्क आणि परीक्षा शुल्काची प्रतिपूर्ती मिळू शकते.

3. Maintenance Allowance Scheme

व्यावसायिक अभ्यासक्रम शिकणाऱ्या पात्र विद्यार्थ्यांना निर्वाह भत्ता दिला जातो.

5. SBC विद्यार्थ्यांसाठी शिष्यवृत्ती योजना

विशेष मागास प्रवर्ग (SBC) विद्यार्थ्यांसाठी महाराष्ट्र शासनाकडून विविध शिष्यवृत्ती योजना उपलब्ध आहेत.

1. Post Matric Scholarship to SBC Students

पात्रता:

• SBC प्रवर्गातील विद्यार्थी.
• 10 वी नंतर शिक्षण घेणारे विद्यार्थी.
• पात्र महाविद्यालयात प्रवेश घेतलेला असावा.

लाभ:

• शिक्षण शुल्क.
• परीक्षा शुल्क.
• निर्वाह भत्ता.

2. SBC Tuition Fee and Examination Fee

पात्र विद्यार्थ्यांना शिक्षण शुल्क आणि परीक्षा शुल्काची प्रतिपूर्ती मिळू शकते.

6. Open आणि EWS विद्यार्थ्यांसाठी शिष्यवृत्ती योजना

Open Category मधील विद्यार्थ्यांनाही शासनाच्या विविध योजनांमधून आर्थिक मदत मिळू शकते.

1. राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज शिक्षण शुल्क शिष्यवृत्ती योजना

पात्रता:

• Open Category मधील पात्र विद्यार्थी.
• EBC किंवा EWS निकष पूर्ण करणारे विद्यार्थी.
• महाराष्ट्राचे रहिवासी.
• पात्र तांत्रिक आणि व्यावसायिक अभ्यासक्रमांमध्ये प्रवेश घेतलेला असावा.
• कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ₹8 लाखांपर्यंत.

लाभ:

• पात्र मुलांना नियमानुसार शिक्षण शुल्कात सवलत.
• पात्र मुलींना 100% शिक्षण शुल्क आणि परीक्षा शुल्क सवलतीचा लाभ लागू नियमांनुसार मिळू शकतो.

2. राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज शिक्षण शुल्क योजना (DHE)

पात्रता:

• Open आणि आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकातील पात्र विद्यार्थी.
• पदवी आणि पदव्युत्तर शिक्षण घेणारे विद्यार्थी.
• वार्षिक उत्पन्न ₹8 लाखांपर्यंत.
• संबंधित अभ्यासक्रमाच्या पात्रता अटी पूर्ण करणारे विद्यार्थी.

लाभ:

• शिक्षण शुल्कात सवलत.
• परीक्षा शुल्कात नियमानुसार सवलत.

3. डॉ. पंजाबराव देशमुख वसतिगृह निर्वाह भत्ता योजना

आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकातील पात्र विद्यार्थ्यांना वसतिगृह किंवा निवास खर्चासाठी आर्थिक मदत दिली जाते.

पात्रता:

• उच्च किंवा व्यावसायिक शिक्षण घेणारे पात्र विद्यार्थी.
• संबंधित योजनेच्या उत्पन्न आणि निवासाच्या अटी पूर्ण करणारे विद्यार्थी.

7. अल्पसंख्याक विद्यार्थ्यांसाठी शिष्यवृत्ती योजना

मुस्लिम, ख्रिश्चन, शीख, बौद्ध, जैन आणि पारशी समुदायातील पात्र विद्यार्थ्यांसाठी विविध शिष्यवृत्ती योजना उपलब्ध आहेत.

1. State Minority Scholarship Part II

पात्रता:

• अधिसूचित अल्पसंख्याक समुदायातील विद्यार्थी.
• पदवी किंवा पदव्युत्तर शिक्षण घेणारे विद्यार्थी.
• Arts, Commerce, Science, Law आणि Education अभ्यासक्रमांचे विद्यार्थी.
• वार्षिक कौटुंबिक उत्पन्न ₹8 लाखांपर्यंत.

लाभ: वार्षिक अभ्यासक्रम शुल्क किंवा ₹5,000 यापैकी कमी रक्कम.

2. Minority Scholarship for Technical Education

तांत्रिक आणि व्यावसायिक अभ्यासक्रम शिकणाऱ्या पात्र अल्पसंख्याक विद्यार्थ्यांसाठी आर्थिक मदतीची योजना उपलब्ध आहे.

3. DMER Minority Scholarship

वैद्यकीय शिक्षण घेणाऱ्या पात्र अल्पसंख्याक विद्यार्थ्यांसाठी स्वतंत्र योजना उपलब्ध आहे.

8. दिव्यांग विद्यार्थ्यांसाठी शिष्यवृत्ती योजना

दिव्यांग विद्यार्थ्यांना शिक्षणासाठी केंद्र सरकारकडून विशेष आर्थिक मदत दिली जाते.

1. Pre-Matric Scholarship

शाळेत शिकणाऱ्या पात्र दिव्यांग विद्यार्थ्यांसाठी ही योजना आहे.

2. Post-Matric Scholarship

10 वी नंतर शिक्षण घेणाऱ्या पात्र दिव्यांग विद्यार्थ्यांना शिक्षण शुल्क आणि निर्वाह भत्त्यासाठी मदत मिळू शकते.

3. Top Class Education Scholarship

उच्च शिक्षण घेणाऱ्या पात्र दिव्यांग विद्यार्थ्यांना शिक्षण शुल्क आणि इतर शैक्षणिक खर्चासाठी आर्थिक मदत मिळते.

अर्ज वेबसाइट: https://scholarships.gov.in/

9. गुणवंत विद्यार्थ्यांसाठी शिष्यवृत्ती योजना

प्रवर्ग कोणताही असला तरी गुणवंत विद्यार्थ्यांसाठी अनेक शिष्यवृत्ती योजना उपलब्ध आहेत.

1. National Means-cum-Merit Scholarship (NMMS)

पात्रता:

• इयत्ता 8 वीमध्ये शिकणारे विद्यार्थी.
• सरकारी किंवा अनुदानित शाळांमधील पात्र विद्यार्थी.
• कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ₹3.50 लाखांपर्यंत.
• NMMS परीक्षेत गुणवत्ता मिळवणारे विद्यार्थी.

लाभ: दरवर्षी ₹12,000. ही शिष्यवृत्ती नियमानुसार इयत्ता 9 वी ते 12 वीपर्यंत मिळू शकते.

2. Central Sector Scheme of Scholarship (CSSS)

पात्रता:

• 12 वीमध्ये बोर्डाच्या निकालानुसार टॉप 20 टक्के विद्यार्थ्यांमध्ये स्थान मिळवलेले विद्यार्थी.
• मान्यताप्राप्त कॉलेजमध्ये नियमित शिक्षण घेणारे विद्यार्थी.
• उत्पन्न आणि इतर अटी पूर्ण करणारे विद्यार्थी.

लाभ:

• पदवी स्तरावर वार्षिक ₹12,000.
• पदव्युत्तर स्तरावर वार्षिक ₹20,000, लागू नियमांनुसार.

3. Open Merit Scholarship

परीक्षेत चांगले गुण मिळवणाऱ्या पात्र विद्यार्थ्यांसाठी महाराष्ट्र शासनाची गुणवत्ता शिष्यवृत्ती योजना.

4. Eklavya Scholarship

पदव्युत्तर शिक्षण घेणाऱ्या पात्र विद्यार्थ्यांसाठी आर्थिक मदत.

5. AICTE Pragati Scholarship

तांत्रिक शिक्षण घेणाऱ्या पात्र मुलींसाठी ही योजना आहे. नियमानुसार दरवर्षी ₹50,000 पर्यंत आर्थिक मदत मिळू शकते.

6. AICTE Saksham Scholarship

तांत्रिक शिक्षण घेणाऱ्या पात्र दिव्यांग विद्यार्थ्यांसाठी ही योजना आहे. नियमानुसार दरवर्षी ₹50,000 पर्यंत मदत मिळू शकते.

7. AICTE Swanath Scholarship

अनाथ विद्यार्थी, कोविडमुळे पालक गमावलेले पात्र विद्यार्थी आणि शहीद सैनिकांच्या पात्र मुलांसाठी ही योजना उपलब्ध आहे. नियमानुसार दरवर्षी ₹50,000 पर्यंत आर्थिक मदत मिळू शकते.

10. शिष्यवृत्तीसाठी आवश्यक कागदपत्रे

शिष्यवृत्तीसाठी अर्ज करताना खालील कागदपत्रे आवश्यक असू शकतात.

1. आधार कार्ड
2. जात प्रमाणपत्र
3. जात वैधता प्रमाणपत्र (लागू असल्यास)
4. उत्पन्न प्रमाणपत्र
5. महाराष्ट्र अधिवास प्रमाणपत्र
6. मागील वर्षाची मार्कशीट
7. 10 वी आणि 12 वीची मार्कशीट
8. कॉलेज बोनाफाईड प्रमाणपत्र
9. कॉलेज प्रवेश पावती
10. बँक पासबुक
11. पासपोर्ट आकाराचा फोटो
12. रेशन कार्ड
13. नॉन क्रिमी लेयर प्रमाणपत्र (लागू असल्यास)
14. CAP Allotment Letter (लागू असल्यास)
15. वसतिगृह प्रमाणपत्र (लागू असल्यास)
16. दिव्यांग प्रमाणपत्र (लागू असल्यास)

टीप: प्रत्येक शिष्यवृत्तीसाठी सर्व कागदपत्रे आवश्यक नसतात. संबंधित योजनेच्या अधिकृत यादीप्रमाणे कागदपत्रे अपलोड करावीत.

11. MahaDBT वरून शिष्यवृत्तीसाठी अर्ज कसा करायचा?

महाराष्ट्रातील अनेक शिष्यवृत्ती योजनांसाठी MahaDBT पोर्टलवरून अर्ज करता येतो.

अर्ज प्रक्रिया:

1. सर्वप्रथम https://mahadbt2.maharashtra.gov.in/ या वेबसाइटला भेट द्या.
2. New Applicant Registration वर क्लिक करा.
3. आधार आणि मोबाईल नंबरच्या मदतीने नोंदणी करा.
4. लॉगिन करून वैयक्तिक माहिती भरा.
5. जात, उत्पन्न आणि अधिवासाची माहिती भरा.
6. शिक्षण आणि कॉलेजची माहिती भरा.
7. आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करा.
8. आपल्या पात्रतेनुसार शिष्यवृत्ती योजना निवडा.
9. अर्ज तपासून Submit करा.
10. Application ID जतन करून अर्जाची स्थिती तपासा.

12. National Scholarship Portal वर अर्ज कसा करायचा?

केंद्र सरकारच्या शिष्यवृत्ती योजनांसाठी National Scholarship Portal वर अर्ज करता येतो.

1. https://scholarships.gov.in/ या वेबसाइटला भेट द्या.
2. विद्यार्थ्यांसाठी उपलब्ध Registration पर्याय निवडा.
3. One Time Registration (OTR) पूर्ण करा.
4. लॉगिन करून वैयक्तिक आणि शैक्षणिक माहिती भरा.
5. पात्रतेनुसार शिष्यवृत्ती निवडा.
6. आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करा.
7. अर्ज सबमिट करा.
8. अर्जाची स्थिती तपासा.

13. सर्व शिष्यवृत्तींच्या महत्त्वाच्या लिंक

पोर्टल

अधिकृत वेबसाइट

MahaDBT Scholarship

https://mahadbt2.maharashtra.gov.in/

National Scholarship Portal

https://scholarships.gov.in/

आदिवासी विकास विभाग

https://tribal.nic.in/

सामाजिक न्याय विभाग

https://socialjustice.gov.in/

AICTE

https://www.aicte-india.org/

उच्च शिक्षण संचालनालय

Home

तंत्रशिक्षण संचालनालय

https://dte.maharashtra.gov.in/

14. शिष्यवृत्ती अर्ज करताना या चुका टाळा

1. अर्जामध्ये चुकीची माहिती भरू नका.
2. उत्पन्न प्रमाणपत्र योग्य अपलोड करा.
3. आधार आणि बँक खात्याची माहिती तपासा.
4. अर्जाची अंतिम तारीख चुकवू नका.
5. अर्ज सबमिट केल्यानंतर कॉलेजमध्ये पडताळणी झाली आहे का ते तपासा.
6. अर्ज परत आल्यास आवश्यक दुरुस्ती करून पुन्हा सबमिट करा.
7. Application ID जतन करून ठेवा.

15. महत्त्वाचे प्रश्न आणि उत्तरे (FAQ)

प्रश्न 1: Open Category विद्यार्थ्यांना शिष्यवृत्ती मिळते का?

उत्तर: होय. पात्र Open आणि EWS विद्यार्थ्यांना राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज शिक्षण शुल्क शिष्यवृत्ती आणि डॉ. पंजाबराव देशमुख वसतिगृह निर्वाह भत्ता यांसारख्या योजनांचा लाभ मिळू शकतो.

प्रश्न 2: OBC विद्यार्थ्यांना कोणत्या शिष्यवृत्ती मिळतात?

उत्तर: OBC विद्यार्थ्यांसाठी Post Matric Scholarship, Tuition Fee Reimbursement आणि इतर मागास बहुजन कल्याण विभागाच्या योजना उपलब्ध आहेत.

प्रश्न 3: 10 वी आणि 12 वीच्या विद्यार्थ्यांना शिष्यवृत्ती मिळते का?

उत्तर: होय. पात्र विद्यार्थ्यांसाठी Pre-Matric, Post-Matric, NMMS आणि गुणवत्ताधारित शिष्यवृत्ती उपलब्ध आहेत.

प्रश्न 4: शिष्यवृत्तीचे पैसे कुठे जमा होतात?

उत्तर: संबंधित योजनेच्या नियमानुसार विद्यार्थ्याच्या आधार-सीडेड बँक खात्यात किंवा संस्थेच्या माध्यमातून लाभ वितरित केला जातो.

प्रश्न 5: एका विद्यार्थ्याला दोन शिष्यवृत्ती मिळू शकतात का?

उत्तर: हे संबंधित योजनांच्या नियमांवर अवलंबून असते. काही योजनांमध्ये दुहेरी लाभ घेण्यास मनाई असते.

निष्कर्ष

महाराष्ट्रातील विद्यार्थ्यांसाठी केंद्र सरकार आणि राज्य सरकारकडून अनेक शिष्यवृत्ती योजना राबवल्या जातात. SC, ST, OBC, VJNT, SBC, Open, EWS, अल्पसंख्याक आणि दिव्यांग विद्यार्थ्यांना त्यांच्या पात्रतेनुसार आर्थिक मदत मिळू शकते.

त्यामुळे तुम्ही शाळा, कॉलेज, ITI, डिप्लोमा किंवा पदवीचे शिक्षण घेत असाल तर तुमच्या प्रवर्गानुसार उपलब्ध असलेल्या शिष्यवृत्ती योजनांची माहिती नक्की तपासा.

अर्ज करण्यापूर्वी अधिकृत वेबसाइटवरील पात्रता, उत्पन्न मर्यादा, कागदपत्रे आणि अर्जाची अंतिम तारीख तपासणे आवश्यक आहे.

ही माहिती आपल्या मित्र-मैत्रिणींना आणि इतर विद्यार्थ्यांना नक्की शेअर करा, जेणेकरून प्रत्येक पात्र विद्यार्थ्याला शिष्यवृत्तीचा लाभ घेता येईल.

महत्त्वाची सूचना: या लेखातील योजनांची पात्रता आणि आर्थिक लाभ यांची माहिती मार्गदर्शनासाठी आहे. 2026-27 या शैक्षणिक वर्षासाठी संबंधित विभागाच्या अधिकृत नियमांनुसार अंतिम पात्रता आणि लाभ निश्चित होतील.